м.
1. анат. тил;
показать язык
1) тилин көрсөтүү;
2) перен. тилин-чыгарып эликтөө;
у него отнялся язык
1) анын тили байланды (ооругандан тил байланып, сүйлөбөй калуу);
2) перен. катуу корккондуктан, аң-таң калгандыктан ал эч бир сөз айта албай калды;
прикусить язык
1) кокусунантилин тиштеп алуу;
2) перен. бир нерсени башкача айтып жибербөө үчүн атайын унчукпай калуу;
прикуси язык! унчукпа!; жаагыңды бас!;
2. (средство общения, речь) тил (байланыш куралы);
родной язык энетил;
русский язык орус тили;
национальный язык улуттук тил;
литературный язык адабий тил;
живой язык тирүү тил (ушул кезде колдонулуп турган тил);
мёртвый язык өлүү тил (азыркы убакта колдонулбай калган тил);
3. (кушанье) тил (желе турган тил, мис. малдын тили);
копчёный язык сүрсүтүлгөн тил;
4. (колокола) тил;
5. воен. (пленный) тил (туткун);
добыть языка тил алып келүү, тил кармап келүү;
длинный язык или язык без костей разг.Разговорное слово или выражение тилде сөөк жок (тил сүйлөй берет);
злой язык заардуу тил;
злые языки ушакчылар, чагымчылар;
у него язык хорошо привешен (подвешен) разг.Разговорное слово или выражение ал тил акагынан кишиге алдырбайт, сөзгө уста (чебер);
держать язык за зубами разг.Разговорное слово или выражение тилине сак болуу, оозду тыюу, оозду басып туруу;
вертеться на языке разг.Разговорное слово или выражение тилдин эле учунда туруу;
быть у всех на языке разг.Разговорное слово или выражение эл оозунда сөз болуу;
никто тебя за язык не тянет (не дёргает) разг.Разговорное слово или выражение сенин оозуңду эч ким тырмабайт, сенин оозуңду бирөө тырмадыбы;
язык не повернётся сказать разг.Разговорное слово или выражение айтууга ооз (тил) барбайт;
язык чешется разг.Разговорное слово или выражение ичине сактай албай, тили кычышып, айткысы келүү; бир нерсени айткысы (сүйлөгүсү) келип туруу;
болтать (трепать, чесать) языком разг.Разговорное слово или выражение дөөдүрөп сүйлөй берүү, келжирөө;
сорваться с языка оозунан чыгып кетүү, байкабай айтып салуу;
бежать, высунув язык разг.Разговорное слово или выражение акактап жүгүрүү, жан-алакетке түшүп чуркоо, алынын бардыгынча жүгүрүү;
что на уме, то и на языке южн.южный ойноп сүйлөсө да, оюндагысын айтат;
язык мой - враг мой южн.южный тил - менин тууганым, тил - менин душманым;
языки пламени или огненные языки алоолонгон жалын (от);
найти общий язык с кем-л. бирөө менен жалпы пикирге (бир пикирге) келүү.